İş Kazası Geçiren İşçinin Hakları

Bir iş kazası geçirdiğinizde ya da bir yakınınız iş kazası yaşadığında, kritik kararların alındığı ilk 30 gün; sonraki yıllarda alacağınız tazminat tutarını, davanızın seyrini ve hukuki haklarınızın korunabilirliğini büyük ölçüde belirler. Bu süre içinde yapılması ve yapılmaması gereken şeyler vardır. İş kazası tazminat sürecinin doğru başlatılması için ilk 30 gün içinde atılması gereken 10 adımı sırayla ele alıyoruz.

İş Kazası Nedir? Yasal Tanım ve Kapsam

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesi iş kazasını beş ayrı durumda tanımlar:

1. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
2. İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle (işyerinde olsun ya da dışında),
3. İşverenin verdiği görevle başka bir yere gönderilen sigortalının asıl işini yapmadan geçen zamanda,
4. Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
5. Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında.

Bu beş kategoriden birinde gerçekleşen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olay, hukuken iş kazası sayılır. Buna mola sırasında düşmek, makine arasına sıkışmak, elektrik çarpması, yüksekten düşme, iş yerinde çıkan kavga sonucu yaralanma, servis aracıyla kazaya karışma gibi pek çok olay dahildir.

Süreler: Bilmeniz Gereken Üç Kritik Tarih

Bu sürelere uyulmadığında işçinin tazminat hakkı kural olarak ortadan kalkmaz; ancak sürecin kuruluş aşaması zorlaşır. Dolayısıyla bildirim sürelerinin başlangıçta düzgün yapılması, davayı kolaylaştırır.

İlk 30 Günde Yapılması Gereken 10 Adım

Adım 1 (1. Gün): Sağlık Kuruluşuna Gidin ve Olayın “İş Kazası” Olduğunu Açıkça Belirtin

Kaza sonrası sağlık kuruluşuna gittiğinizde, kayıt anında kazanın iş kazası olduğunu mutlaka belirtin. Hasta dosyasına “iş kazası” ibaresi yazılması, sonradan açılacak hak talepleri için en güçlü ilk belgedir. Pek çok işçi, ödeme kolaylığı sağlanır düşüncesiyle özel sigorta veya kişisel sağlık sigortası üzerinden işlem yaptırmaktadır; bu, ileride iş kazası olduğunu ispatlamayı zorlaştırır.

Acil servis kaydında “iş kazası” ifadesi geçmediyse, daha sonra hastane idaresine başvurarak düzeltme talep edilebilir.

Adım 2 (1. Gün): Olay Yerinin Fotoğraflarını Çekin

Kazanın gerçekleştiği yer, kaza tarihinden gün geçtikçe değişir. Eksik makine koruması, yetersiz aydınlatma, kayganlığa yol açan zemin, kullanılmayan iş güvenliği ekipmanı gibi unsurlar hızla yok edilebilir. Mümkünse kaza yerinin geniş açılı fotoğrafları, kaza nedeni olan makine/ekipmanın yakın çekimleri, çevredeki güvenlik ekipmanlarının (veya yokluğunun) görüntüleri elde edilmelidir. Yapamıyorsanız, bir iş arkadaşınızdan rica edebilirsiniz.

Adım 3 (1-3. Gün): Tanıkların Adlarını ve İletişim Bilgilerini Not Edin

Kazayı gören iş arkadaşlarınız davanızın en önemli dayanağıdır. İlk günlerde tanıkların adlarını, soyadlarını, telefon numaralarını, gördüklerini özetlediği kısa metinleri (mümkünse imzalı) almanızı öneririz. İşten ayrılan veya başka şehre giden iş arkadaşlarınızın iletişim bilgilerini sonradan bulmak çok zorlaşır.

Adım 4 (3. Gün): SGK’ya Bildirimin Yapıldığını Teyit Edin

İşverenin SGK’ya iş kazası bildirimi yapıp yapmadığını e-Devlet üzerinden kontrol edebilirsiniz. “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Sorgulama” hizmeti üzerinden işverenin yaptığı bildirimleri görebilirsiniz. Bildirim yapılmamışsa, kendi adınıza derhal SGK’ya başvuru yaparak bildirim yapmanız gerekir.

Adım 5 (3-7. Gün): Geçici İş Göremezlik Ödeneği Başvurusu

İş kazası nedeniyle çalışamayacak durumdaysanız, SGK tarafından “geçici iş göremezlik ödeneği” verilir. Bu ödenek, raporlu olduğunuz her gün için ödenir. Hesaplama; günlük kazancınızın yatarak tedavi süresinde yarısı, ayakta tedavide üçte ikisi şeklindedir.

Ödenek için ayrı bir başvuru gerekmez; SGK kendiliğinden işlem yapar. Ancak ödemenin başlamadığını fark ederseniz e-Devlet veya SGK Çağrı Merkezi (170) üzerinden takip etmeniz gerekir.

Adım 6 (7-15. Gün): Tüm Hastane Belgelerini Toplayın

Aşağıdaki belgelerin tamamının fotokopisini/dijitalini saklayın:

• Acil servis kayıtları ve epikriz
• Yatış kayıtları ve ameliyat raporları (varsa)
• Reçeteler ve kullanılan ilaç listeleri
• Sağlık kurulu raporu (heyet raporu)
• İstirahat raporları (her birinin tarihi ile)
• Tedavi masrafı faturaları ve dekontları
• Fizik tedavi seansı belgeleri
• MR, röntgen, BT gibi tetkik sonuçları

Tüm bu belgeler hem geçici iş göremezlik ödeneği hem de sonraki maluliyet raporu süreçleri için kritiktir.

Adım 7 (10-20. Gün): Olay Tutanaklarını Talep Edin

Jandarma veya polis tarafından düzenlenen olay yeri tutanağının bir nüshasının size verilmesini talep edebilirsiniz. Aynı şekilde, iş müfettişlerinin yaptığı incelemenin raporu da dosyanızda yer almalıdır. Bu raporlar, kusur dağılımının tespitinde mahkemenin başlıca dayanaklarındandır.

Adım 8 (15-25. Gün): İşveren Yazışmalarını Saklayın

İşvereniniz size kazadan sonra herhangi bir yazılı ya da sözlü bildirimde bulunduysa (örneğin “rahatına bak”, “para vereceğiz”, “şikâyet etme, hallederiz”), bunların tamamını saklayın. WhatsApp yazışmaları, e-postalar, SMS’ler delil niteliği taşır. Özellikle “anlaşmalı çözeriz” tipindeki mesajlar, ileride kusur ikrarının ipuçlarını oluşturabilir.

Eğer işveren sizden bir tutanak/feragatname imzalamanızı isterse, hiçbir şey imzalamadan önce mutlaka bir avukata danışmanız gerekir. Bu aşamada imzalanan belgelerin geçersiz sayılması her zaman mümkün değildir.

Adım 9 (20-30. Gün): Bir İş Avukatına Başvurun

İlk değerlendirme görüşmesi için bir iş avukatına başvurmanız, dosyanızın eksiklerini tamamlamak ve doğru yol haritası çıkartmak açısından kritiktir. Avukat, kusur tespiti, maluliyet oranı belirlenmesi, talep edilecek tazminat kalemleri ve dava açma stratejisi konularında size yön gösterir.

İş kazası davalarında avukatlık ücreti çoğunlukla başlangıçta peşin alınmaz; “alacağın belirli bir yüzdesi” formülüyle ücretlendirme yapılabilir. Ücretlendirme modelini ilk görüşmede netleştirin.

Adım 10 (30. Gün): Maluliyet Süreci Takibi

Tedaviniz tamamlandığında ve durumunuz sabitleştiğinde SGK tarafından “maluliyet oranı tespiti” yapılır. Bu oran, sürekli iş göremezlik tazminatınızın hesabında temel faktördür. Maluliyet tespitinin sağlık kurulu raporlarına ve tetkiklere dayandığını unutmayın; raporun eksik veya hatalı olduğunu düşünüyorsanız itiraz hakkınızı kullanın. Maluliyet oranınız belirlendikten sonra dava açma süreci başlar.

Talep Edebileceğiniz Tazminat Kalemleri

İş kazası geçiren işçinin (ya da ölümlü kazalarda mirasçıların) talep edebileceği başlıca tazminat türleri şunlardır:

Bu kalemlerin hangilerinin hangi tutarda talep edileceği; kusur oranı, maluliyet derecesi, işçinin yaşı, ücreti ve aile durumu gibi pek çok faktöre göre belirlenir.

Kusur Tespiti: Davanın En Belirleyici Aşaması

İş kazası davasında talep edebileceğiniz tazminat tutarını en çok etkileyen unsur, kusur dağılımıdır. Mahkeme bilirkişisi tarafından yapılan değerlendirmede; işverenin, üçüncü kişilerin ve işçinin kusur oranları yüzde olarak belirlenir.

İşverenin kusurunu artıran tipik unsurlar:

• İş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermemesi
• Risk değerlendirmesi yapmaması
• Kişisel koruyucu donanım sağlamaması (kask, eldiven, emniyet kemeri)
• Makinelerin koruma sistemini eksik tutması
• İşçinin yeterli deneyimi olmadığı işte çalıştırılması
• Çalışma saatlerinin yasal sınırı aşması (yorgunluk faktörü)

İşçinin kusurunu artırabilecek unsurlar:

• Kişisel koruyucu donanımı kullanmaması
• Uyarı levhalarına uymaması
• Eğitimine uygun olmayan riske atılması
• Alkol veya uyuşturucu etkisi altında çalışması

İşçinin kusurlu sayılması, tazminat hakkını tamamen ortadan kaldırmaz; ancak tutarı kusur oranı ölçüsünde azaltır.

Ölümlü İş Kazasında Mirasçıların Hakları

İş kazası ölümle sonuçlanırsa, vefat eden işçinin mirasçıları aşağıdaki haklara sahip olur:

Destekten yoksun kalma tazminatı. Vefat edenin sağlığında bakmakla yükümlü olduğu kişiler (eş, çocuk, anne-baba) açısından, vefat eden kişinin onlara yapacağı destekten yoksun kalma nedeniyle talep edilir. Aktüer bilirkişisi tarafından, vefat edenin yaşı, mesleği, geliri ve aile yapısı dikkate alınarak hesaplanır.

Manevi tazminat. Eş, çocuk, anne-baba ve bazen kardeşlere ödenmek üzere ayrı ayrı talep edilebilir.

Cenaze ve defin masrafları. Fiilen yapılan masraflar belgelendirilerek istenebilir.

SGK’dan ölüm aylığı. Eş ve çocuklar için ölüm aylığı bağlanır; bu, dava ile talep edilen tazminattan ayrı bir haktır.

Ceza Davası Boyutu

İş kazaları, çoğu zaman ceza yargılamasını da beraberinde getirir. Olayın sonucuna göre işveren ya da sorumlu yöneticiler hakkında “taksirle yaralama” (TCK m. 89) veya “taksirle ölüme sebebiyet” (TCK m. 85) suçlarından soruşturma başlatılır. Bu süreç, hukuk davasından bağımsız olarak yürür ancak ceza davasında verilen kararlar (özellikle kusur tespiti) hukuk davasını da etkiler.

Ceza davası süreciyle ilgili olarak Seferihisar Ceza Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Zamanaşımı: Hakkınızı Ne Zamana Kadar İsteyebilirsiniz?

İş kazasından doğan tazminat davaları için temel zamanaşımı süresi, Türk Borçlar Kanunu m. 72 uyarınca fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıl ve faili öğrenmeden itibaren 2 yıldır. Ceza zamanaşımı süresi daha uzunsa o süre uygulanır. Ölümlü kazalarda mirasçılar yönünden süre, mirasçı sıfatının kazanıldığı andan itibaren işlemeye başlar.

Bu süreler uzun gibi görünse de pratikte delillerin yıllar içinde kaybolması, tanıkların ulaşılamaz hale gelmesi ve maluliyet raporlarının zorlaşması nedeniyle davayı erken açmakta fayda vardır.

İlk Adımlar Davayı Belirler

İş kazası geçiren bir işçinin hukuki süreci, çoğu zaman fiziksel iyileşmesinden çok daha uzun sürer. Ancak bu sürecin sonunda alınacak tazminat tutarını belirleyen şey; davayı açacak avukatın yeteneğinden çok, ilk 30 günde toplanan delillerin niteliğidir. Hasta dosyasında “iş kazası” ibaresinin geçmesi, tanık iletişim bilgilerinin elde olması, olay yeri fotoğraflarının çekilmiş olması, ile SGK bildiriminin zamanında yapılması; davanın sağlam temel üzerinde yükselmesini sağlar.

Kendiniz veya bir yakınınız iş kazası geçirdiyseniz Av. M. Yıldız Kara Hukuk Bürosu olarak hukuki sürecinizde size eşlik etmekten memnuniyet duyarız. Detaylı bilgi için Seferihisar İş Avukatı sayfamıza göz atabilirsiniz.